Poradnik - Słownik pojęć

Ewaluacja

Ewaluacją nazywamy proces, w którym dokonywana jest obiektywna ocena wartości i cech konkretnego projektu, programu, polityki czy planu na każdym jego etapie. Badanie dotyczy każdej fazy – od samych początków, czyli planowania, przez realizację, aż do analizy rezultatów, raportowania czy wyciągania wniosków.

Cel ewaluacji

Ewaluację przeprowadza się zgodnie z wyznaczonymi na początku kryteriami, w celu poprawy jakości, usprawnienia działania czy wprowadzenia wymaganych zmian w programie, planie czy projekcie. Konieczność zmian może wynikać z różnych czynników – np. od upływu czasu,  od tego na jakim etapie znajduje się program, jakie podmioty biorą w nim udział itp. Celem przeprowadzenia ewaluacji jest więc zdobycie wiedzy niezbędnej przy podejmowaniu dalszych decyzji.

Rodzaje ewaluacji

Istnieje kilka typów ewaluacji:

  • ze względu na sposób przeprowadzania badań można wyróżnić ewaluację wewnętrzną (przeprowadzaną przez ten sam podmiot) i zewnętrzną (zlecaną podmiotowi z zewnątrz),
  • ze względu na przedmiot badania wyróżniamy następujące ewaluacje: polityk, programów, projektów, ewaluacje tematyczne czy meta-ewaluacje,
  • biorąc pod uwagę kryterium czasu możemy wymienić ewaluacje: wstępną (szacunkową(, przeprowadzaną ad hoc (bieżącą), ciągłą i końcową.

Możemy wyróżnić także dwa podstawowe rodzaje ewaluacji: demokratyczną i splotową. Ewaluacja demokratyczna to badanie bazujące na ocenie wartościującej, w którym osoby biorące udział w badaniu (respondenci) wyznaczają wartości uznawane w danym kręgu kulturowo-społecznym. Te normy to standardy ewaluatywne charakterystyczne dla konkretnej grupy na danym etapie. Mamy tu do czynienia z ocenianiem wartościującym, które umożliwia zbadanie tego, czy mierzone cechy lub zjawiska i procesy są rzeczywistymi wartościami uznawanymi przez daną grupę. Ewaluacja splotowa natomiast jest to ocena dokonywana w naturalnym kontekście procesów społecznych. Podczas takiego procesu bierze się pod uwagę zarówno korzystne, jak u niekorzystne czynniki, które mogłyby mieć wpływ na wynik końcowy programu czu planu. W ewaluacji splotowej ważna jest szczegółowa interpretacja prowadzona na kilku poziomach rozwarstwienia zmiennych w celu trafnej oceny o tym, co było inicjatorem, a co hamulcem przemian w trakcie danego programu.

Kryteria ewaluacyjne

Kryteriami ewaluacji będzie wszystko to, co decyduje o powodzeniu projektu. Można wymienić tu zatem:

  • użyteczność, czyli to jakie konsekwencje będzie miało wdrożenie projektu czy planu (wszelkie skutki zamierzone i niezamierzone),
  • trafność, czyli to w jakim stopniu cele naszego projektu są zbieżne z celami beneficjenta,
  • trwałość, czyli określenie czy efekty przedsięwzięcia będą długotrwałe czy jednorazowe,
  • efektywność, czyli ustalenie czy wykorzystane zasoby i środki zamieniły się w realne efekty,
  • skuteczność, czyli określenie czy spełniono założone cele.

Etapy ewaluacji

Proces ten można podzielić na kilka następujących po sobie etapów:

  1. wyznaczenie tematu,
  2. zadanie kluczowych pytań,
  3. wyznaczenie standardów i kryteriów wartościujących,
  4. wyznaczenie zakresu zagadnień koniecznych do przeanalizowania w celu uzyskania odpowiedzi na pytania z pkt. 2,
  5. zlokalizowanie źródeł informacji, które chcemy uzyskać,
  6. wybór najbardziej adekwatnej metody,
  7. przygotowanie narzędzi, np. testów, ankiet, formularzy,
  8. stworzenie planu ewaluacji,
  9. wybór odpowiedniego narzędzia do monitorowania zmian.

Należy podkreślić, że w zależności od badanego projektu, planu czy polityki poszczególne etapy mogą przybrać inną formę lub w ogóle zostać pominięte.

Często trudność sprawia wybór odpowiedniej dla danego projektu czy programu metody ewaluacyjnej. Przykładami najczęściej wybieranych metod są: badania dokumentów, analiza materiałów pisemnych, obserwacja, symulacja komputerowa, case study, sondaż czy analiza logiczna.

Ewaluację najczęściej stosuje się w branżach i sferach wymagających regularnego sprawdzania jakości i postępu realizowanych projektów, jego skutków i odbioru przez społeczeństwo. Dlatego z ewaluacją można spotkać się często w polityce, prawie, szkolnictwie wyższym czy szeroko pojętej oświacie.

Czy ten artykuł był pomocny?

Dziękujemy za udzielenie odpowiedzi